22.09.2017 - Serce i Rozum
  • Zbadaj swoje serce!

  • Bądź aktywny!

  • Odżywiaj się zdrowo!

  • Otwórz swój umysł!

  • Zachowaj równowagę!

Królestwo Norwegii

Herb, flaga i mapa Norwegii

    herb.jpg     flaga.jpg mapa.jpg

Informacje ogólne

Język urzędowy : norweski
Język używany : norweski
Stolica : Oslo
Ustrój polityczny : monarchia konstytucyjna
Typ państwa : demokracja
Powierzchnia : 324 220[2] km²
Liczba ludności : 4,7 mln
Jednostka monetarna :  1 korona norweska = 100 øre (NOK)
Religia dominująca : luteranizm

święto narodowe – 17 maja

Norwegia (urzędowo Królestwo Norwegii) obejmuje zachodnią i północną część Półwyspu Skandynawskiego oraz północne terytoria archipelagu Jan Mayen i Svalbard, a na półkuli południowej również Wyspę Bouveta, Wyspę Piotra I oraz Ziemię Królowej Maud.

Od wschodu Norwegia graniczy ze Szwecją, Finlandią i Rosją, a od strony północnej, zachodniej i południowej oblewają ją wody Morza Barentsa, Morza Norweskiego, Morza Północnego i cieśniny Skagerrak.

Stolicą Norwegii jest Oslo.

Norwegia jest najsłabiej, po Islandii, zaludnionym krajem europejskim. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 14,7 mieszkańca na 1 km². Ludność jest skupiona głównie w południowej części kraju, w regionie Oslofjord oraz na wybrzeżach. W miastach mieszka 3,3 mln osób (73% ludności, dane z roku 2001). Największą aglomeracją jest Oslo. Średnia gęstość zaludnienia miasta wynosi 3 787 osób na km². Inne duże ośrodki miejskie Norwegii to Bergen, Stavanger, Trondheim, Tromsø, Drammen, Fredrikstad, Molde, Lillestrøm, Kristiansand, Narwik.

Norwegia jest monarchią konstytucyjną. Według konstytucji, król ma bardzo szeroką władzę, m.in. wybiera Radę Państwa, w skład której wchodzi premier i co najmniej siedmiu członków, egzekwuje podatki, mianuje wszystkich urzędników cywilnych, kościelnych i wojskowych, jest naczelnym dowódcą sił lądowych i morskich, ma też prawo łaski.

W rzeczywistości władza wykonawcza spoczywa jednak w rękach rządu, na czele którego stoi premier. Władza ustawodawcza jest w rękach Stortingu (jednoizbowy parlament), w którym zasiada łącznie 169 deputowanych. Wybierany jest na kadencję czteroletnią. Projekty ustaw wnoszone są przez jego członków lub rząd za pośrednictwem członka Rady Państwa. Konstytucja Norwegii obowiązuje od 17 maja 1814 roku, z późniejszymi zmianami.

v   Regiony

Norwegia podzielona jest na pięć dużych regionów. Każdy z nich charakteryzuje się niepowtarzalnym pięknem i w pewnym stopniu różni się od pozostałych.

Obejmuje obszar po obu stronach Oslofjordu, wraz ze stolicą i terenami dalej na północ. Pagórkowate ukształtowanie regionu jest, jak na Norwegię, dość korzystne. Dzięki temu od najdawniejszych czasów toczyło się tu życie. Świadectwem tego są liczne znaleziska archeologiczne, kurhany i ryty naskalne. Można je dziś podziwiać, zwłaszcza w południowych okręgach - Vestfold i Østfold. Tereny wokół Oslofjordu to także matecznik wikingów. Mieściło się tu wiele osad, skąd morscy rozbójnicy wyruszali na podbój Europy. Północ regionu jest z kolei bardziej górzysta i porośnięta lasami. Leży tam największe norweskie jezioro Mjøsa (365 km2 – trzy razy większe niż nasze Śniardwy). Region Østlandet obejmuje też kilka tzw. wielkich dolin. Najbardziej okazała z nich to dolina Gudbrandsdalen,

  • Sørlandet – norweska riwiera

To najmniejszy ze wszystkich regionów. Obejmuje skrajnie południową część kraju. Urozmaicone szkierowe wybrzeże i stosunkowo łagodny klimat sprawiają, że to jedno z ulubionych miejsc wypoczynku Norwegów. Wnętrze regionu jest nieco bardziej górzyste, choć daleko mu do wysokich gór na północy kraju.

  • Vestlandet – kraina fiordów

Region Vestlandet obejmuje zachodnie wybrzeże Norwegii. Większość norweskich fiordów leży właśnie tutaj - w tym najbardziej spektakularne, jak Sognefjord czy Geirangerfjord. Stolicą tej krainy jest Bergen – miasto godne zobaczenia co najmniej tak samo, jak otaczające je fiordy. Vestlandet to kraina gór, górskich płaskowyżów i lodowców. Tu znajduje się Jostedalsbreen. (487 km2) - największy lodowiec na kontynencie europejskim. Na granicy regionów Vestlandet oraz Østlandet leży wysokie pasmo górskie Jotunheiemen („siedziba olbrzymów”), a w nim najwyższy norweski szczyt Galdhøpiggen (2469 m n.p.m.).

  • Trøndelag - spichlerz Norwegii

To obszar położony w środkowej części kraju, wokół miasta Trondheim. Korzystne ukształtowanie terenu i szeroki nabrzeżny pas urodzajnych ziem sprawiły, że region od dawna był wykorzystywany rolniczo.

  • Nord-Norge – kraina zorzy polarnej

Większość tego regionu leży za kołem polarnym. Pod względem ukształtowania powierzchni nie różni się zbytnio od reszty kraju. Dzięki wpływowi ciepłego Prądu Zatokowego, nie jest to jednak kraina skuta lodem. Zimą można zobaczyć aurora borealis – zorzę polarną. Lato to z kolei czas „białych nocy” i szybkiego rozkwitu skąpej roślinności. Północna Norwegia jest także ojczyzną Saamów, rdzennych mieszkańców tych ziem.

v      Historia

W połowie I tysiąclecia n.e. plemiona północnogermańskie, zamieszkujące ziemie obecnej Norwegii wykształciły wiele drobnych państewek plemiennych, w których znaczną rolę odgrywały wiece wolnych mężczyzn (ting). Od końca VIII w. względne przeludnienie związane z ubóstwem gleby oraz walki wewnętrzne i międzyplemienne stały się przyczyną podejmowania przez Skandynawów (zwanych w zachodniej Europie Normanami) wypraw morskich o charakterze rabunkowym, handlowym i kolonizacyjnym.

W epoce wikingów Norwegowie opanowali Wyspy Owcze, Szetlandy, Orkady, Hebrydy, wyspę Man, część wybrzeży Szkocji i Irlandii, skolonizowali Islandię, założyli osady na Grenlandii i dotarli do wybrzeży Ameryki Północnej. Równocześnie dokonywał się proces krystalizacji państwa norweskiego. Jednoczenie kraju zapoczątkował Harald I Pięknowłosy, opanowując w końcu IX w. większość ziem norweskich. Do 1035 władzę nad częścią kraju lub całą Norwegią sprawowali wielokrotnie królowie Danii. Na przełomie X i XI w. nastąpiła chrystianizacja kraju, po 1035 — utrwalenie niezależnej państwowości norweskiej. W 1152 założono arcybiskupstwo w Nidaros (ob. Trondheim). W 1260 wprowadzono zasady dziedziczności tronu, primogenitury i niepodzielności państwa. W 1261 do Norwegii przyłączono osady na Grenlandii, 1262–64 — Islandię. Od epoki wikingów władzę królów Norwegii uznawały też wyspy szkockie, najdłużej (do 1468) — Orkady i Szetlandy. W 1274–76 skodyfikowano prawo. W XIII w. gospodarkę kraju podporządkowała sobie Hanza, hamując rozwój norweskiego handlu i żeglugi. W XIV w. epidemie (zwłaszcza czarna śmierć 1349–50) spowodowały wyludnienie Norwegii i wskutek tego (brak siły roboczej) zubożenie norweskiego możnowładztwa, które odtąd nie mogło przeciwstawiać się centralnej władzy królewskiej.

W 1319, w wyniku związków dynastycznych, doszło do unii personalnej Norwegii ze Szwecją (do 1363), a 1380 — z Danią. W 1397 Małgorzata I doprowadziła do zawiązania unii 3 królestw skand. (unia kalmarska, którą Szwecja opuściła ostatecznie 1523). Odtąd rosło uzależnienie Norwegii od Danii, krajem zarządzali urzędnicy pochodzenia duńskiego lub niemieckiego. W 1536 Chrystian III ogłosił przekształcenie Norwegii w prowincję duńską oraz wprowadzenie luteranizmu (po próbie oporu wcielone w życie 1537). W 1660 w państwie duńsko-norweskim proklamowano absolutyzm. W XVII w., w wyniku wojen duńsko-szwedzkich, Norwegia utraciła na rzecz Szwecji kilka prowincji. W XVII–XVIII w. znacznie poprawiła się sytuacja gospodarcza. Wykształciła się warstwa rodzimego mieszczaństwa.

Okres rewolucji francuskiej 1789–99 i wojen napoleońskich przyniósł początkowo znaczne ożywienie norweskiego handlu, ale od przystąpienia 1807 Danii do blokady kontynent. przeciwko Wielkiej Brytanii — izolację, głęboki kryzys ekonomiczny i głód. Lata te wzmogły świadomość odrębności Norwegii od Danii. Po klęsce Francji w 1814 Dania została zmuszona przez Szwecję, na mocy pokoju kilońskiego, do odstąpienia jej Norwegii (bez Wysp Owczych, Islandii i Grenlandii). Norweskie zgromadzenie narodowe zwołane wówczas przez zwolenników niepodległości, V 1814 uchwaliło konstytucję niepodległej Norwegii (tzw. eidsvollska) i obrało namiestnika duńskiego, Chrystiana Fryderyka, na króla. W X 1814 abdykował on pod militarną presją Szwecji oraz dyplomatyczną — Wielkiej Brytanii i Rosji, a XI 1814 Norwegia zawarła unię personalną ze Szwecją. 1814–1905 oba państwa miały wspólnego monarchę, politykę zagraniczną i służbę konsularną. Króla reprezentował w Norwegii namiestnik (do 1873). Norwegia zachowała swą konstytucję, miała odrębny parlament (Storting), armię oraz mianowany przez króla rząd (na czele z przewodniczącym, od 1873 z premierem), którego część przebywała przy królu w Sztokholmie.

W XIX w. nastąpił szybki przyrost demograficzny i rozwój ekonomiczny kraju. Liczba ludności wzrosła prawie trzykrotnie (mimo licznej emigracji do Ameryki). Bardzo szybko zwiększała się flota handlowa, która w 1900 roku zajmowała po brytyjskiej i amerykańskiej 3. miejsce w świecie. Okres rozkwitu przeżywała kultura norweska, sięgająca do tradycji ludowej i wyzwalająca się spod dominacji duńskiej. W 1884, po długotrwałym sporze z królem, Storting uzyskał wprowadzenie odpowiedzialności rządu przed parlamentem; powstały pierwsze partie polityczne. W 1898 wprowadzono powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn i 1913 — dla kobiet. Na tle dążenia do równouprawnienia ze Szwecją od 1892 narastał spór o prawo Norwegii do odrębnej służby dyplomatycznej i konsularnej. Wobec sprzeciwu króla Storting w 1905 roku rozwiązał unię i powołał na tron księcia duńskiego Karola, który przyjął imię Håkona VII.

Podczas I wojny światowej Norwegia zachowała neutralność. Od 1920 była członkiem Ligi Narodów, a 1920 w paryskim traktacie międzynarodowym uznano jej suwerenność nad Svalbardem. W 1930 włączyła do swego terytorium wyspę Jan Mayen. Kryzysy gospodarcze w 1. połowie lat 20. i na przełomie lat 20. i 30. spowodowały wzrost wpływów socjaldemokratów, którzy 1935 przejęli rządy: polityka interwencjonizmu państwowego, reforma prawodawstwa pracy, rozbudowa świadczeń socjalnych. Do 1940 Norwegia kontynuowała politykę ścisłej neutralności. W V 1939 odrzuciła ofertę Niemiec zawarcia paktu o nieagresji; po wybuchu II wojny świat. ogłosiła neutralność. 9 IV 1940 Norwegia została zaatakowana przez Niemcy; mimo szybkiego opanowania przez nie ważniejszych miast, portów i lotnisk (desanty powietrzne i morskie), opór wojsk norweskich, wspartych w rejonie Narwiku przez korpus ekspedycyjny brytyjsko-francusko-polski, trwał do 10 VI. Król, rząd i część floty oraz wojska ewakuowali się do Wielkiej Brytanii i kontynuowali walkę z Niemcami. Z niemieckimi władzami okupacyjnymi współpracowała faszystowska Jedność Narodowa V. Quislinga, który 1942–45 sprawował funkcję premiera kolaboranckiego rządu. Ruchem oporu kierował Front Krajowy i jego organizacja wojskowa Milorg. W końcu 1944 wojska sowieckie wyzwoliły prowincję Finnmark. 8 V 1945 siły niemieckie w Norwegii skapitulowały bez walki przed zachodnimi aliantami.

Od 1945 Norwegia jest czł. ONZ. W 1947 przyjęła pomoc w ramach planu Marshalla, a 1949 została członkiem NATO. Kontynuuje bliskie kontakty polityczne i gospodarcze z krajami skandynawskimi. Od 1952 należy do Rady Nordyckiej, od 1960 — EFTA.

Po 1945 najsilniejszym ugrupowaniem politycznym pozostali socjaldemokraci, sprawujący rządy przez większość kadencji i realizujący wizję tzw. państwa dobrobytu. W latach 70. duży wpływ na przyspieszenie rozwoju gospodarczego oraz wzrost zamożności społeczeństwa miało rozpoczęcie eksploatacji nowo odkrytych złóż ropy naftowej i gazu na Morzu Północnym. Od lat 60. dyskutuje kwestię członkostwa Norwegii w EWG (UE) — 1972 i 1994 w referendach wygrali przeciwnicy integracji. W 1994 wszedł w życie układ o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego, który objął także Norwegię. W 1997–2000 i 2001–05 rządziła koalicja partii centroprawicowych chadeka K.M. Bondevika.

v       Gospodarka

Norwegia jest wysoko rozwiniętym krajem. Norweski PKB wynosił w 2006 roku nominalnie 335.281 dolarów, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 191.747 dolarów. PKB per capita wynosił nominalnie 72.306 dolarów (2. miejsce na świecie po Luksemburgu), a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 43.574 dolarów (3. miejsce na świecie). Podatki stanowią 46% PKB, przy czym dużą cześć dochodów budżetowych stanowią dochody z państwowych firm wydobywczych. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 26 i należy do niższych na świecie. Od momentu odkrycia pierwszych złóż ropy naftowej w 1969 roku na terenie morza Północnego, gospodarka norweska mogła się rozwijać o wiele szybciej. Z biednego państwa położonego na peryferiach Europy i często nazywanego "młodszym bratem Szwecji", Norwegia urosła w potęgę na skalę światową. Już dziś jest jednym z najpotężniejszych eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego, zaraz po Arabii Saudyjskiej i Rosji. Nieprzerwany strumień nowych zasobów finansowych diametralnie zmienił gospodarkę norweską, ale także sprawił zawirowania na rynku, co zmusiło polityków i ekonomistów do podjęcia prób przejęcia kontroli nad strumieniem bogactwa oraz wydarzeniami. W maju 1963 roku Norwegia zapewniała sobie suwerenne prawo do zasobów naturalnych na Morzu Północnym. Licencję numer 001 na odwiert otrzymała firma ExxonMobil. Sprowadzono z USA platformę wiertniczą o nazwie "Ocean Traveler", która dokonała pierwszego odwiertu 19 lipca 1966 roku. Niestety po 84 dniach wiercenia, po wydrążeniu w dnie morza szybu głębokiego na 93 metry, okazało się że odwiert jest suchy. Przełom nastąpił 21 sierpnia 1969 roku, kiedy to do ropy dowierciła się inna firma "Philips Petroleum", a szczęśliwego odwiertu dokonała platforma o nazwie "Ocean Viking". Wcześniej "Philips Petroleum" przeszukała rejon Morza Północnego należący do Danii i Wielkiej Brytanii, bez skutku. Odwierty zostały potwierdzone przez naukowców oddelegowanych przez rząd norweski przed końcem roku 1969, wtedy było już wiadomo na pewno, że Norwegia ma ropę. Roponośne pole nazwano "Ekofisk", jest ono eksploatowane do dzisiaj.

  • Przemysł

Najważniejszymi surowcami mineralnymi są ropa naftowa, wydobywana w 70% przez państwową firmę Statoil Hydro, i gaz ziemny wydobywane z norweskiego sektora szelfu na Morzu Północnym i Morzu Norweskim, poza tym eksploatuje się rudy żelaza (głównie okręg Kirkenes), miedzi – koło Løkken, Sulitjelma i Røros, tytanu, niklu i molibdenu – w Knaben (jedno z najważniejszych złóż w Europie), także rudy cynku i ołowiu oraz srebro, siarkę, surowce skalne – wapienie i granity.

Głównymi gałęziami przemysłu przetwórczego są: przemysł elektrochemiczny z produkcją m.in. ciężkiej wody, amoniaku, chloru i karbidu, środków transportowych, zwłaszcza stocznie (w tym także budowa platform wiertniczych do wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego), tradycyjny, oparty na bogatych zasobach leśnych, przemysł drzewny i celulozowo-papierniczy, hutnictwo żelaza, aluminium i cynku, rafinacja miedzi oraz przemysł: maszynowy, metalowy, włókienniczy, elektrotechniczny, spożywczy (zwłaszcza rybny), porcelanowy i rafineryjny.

Ośrodki przemysłowe skupione są w południowej części kraju oraz na jego wybrzeżach, a największym jest Oslo.

  • Energetyka

Norwegia ma dobrze rozwiniętą energetykę. Produkcja energii elektrycznej w przeliczeniu na 1 mieszkańca wyniosła 27 562 kWh – 1995 i jest najwyższa w świecie. Moc zainstalowana w elektrowniach wynosi netto 27 281 MW. Według danych z 2005 roku, roczna produkcja energii w tym kraju wynosiła 137,8 TWh z czego 136 TWh pochodziło z elektrowni wodnych. Jednocześnie zużycie energii w tym czasie kształtowało się na poziomie 125,8 TWh.

  • Rybołówstwo, rolnictwo i leśnictwo

Ważnym działem gospodarki Norwegii pozostaje, między innymi dzięki obfitości ryb w wodach przybrzeżnych, rybołówstwo, mimo rzeczywistego zmniejszania się połowów. 1980 – 2409 tys. t, 1985 – 2119 tys. t, 1989 – 1909 tys. t, 1991 – 2096 tys. t. W przeliczeniu na 1 mieszkańca – 488 kg (2000), co daje Norwegii 2. miejsce w świecie (po Islandii). Łowi się głównie śledzie, makrele i dorsze (do 1987 również wieloryby). Wyporność floty rybackiej 1991 wynosiła 281 tys. BRT. Największymi portami rybackimi są Bergen i Stavanger.

Duże znaczenie w gospodarce odgrywa leśnictwo, lasy zajmują 26% powierzchni kraju. Norwegia ma jeden z najniższych w Europie odsetek użytków rolnych – 3% ogólnej powierzchni kraju. Grunty orne i sady zajmują 0,9 mln ha, łąki i pastwiska – 0,1 mln ha.

Rolnictwo charakteryzuje wysoki stopień mechanizacji (1 ciągnik przypada na 6,3 ha użytków) oraz zużycia nawozów sztucznych – 199 kg na 1 ha (2000). Podstawą produkcji rolnej jest hodowla bydła (1011 tysięcy sztuk – 1992), głównie typu mlecznego i owiec (2,3 mln sztuk), a na północy – reniferów. Powszechna jest hodowla zwierząt futerkowych, zwłaszcza lisów. Ze względu na krótki okres wegetacyjny w Norwegii uprawia się: ze zbóż głównie jęczmień (zbiory 2000) – 590 tys. t oraz owies – 450 tys. t, poza tym ziemniaki – 450 tys. t i rośliny pastewne. Coraz większe znaczenie gospodarcze zyskuje uprawa warzyw i drzew owocowych, głównie w południowej części kraju.

v        Siły zbrojne

Norwegia dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi. Uzbrojenie sił lądowych Norwegii składało się w 2014 roku z: 52 czołgów, 633 opancerzonych pojazdów bojowych, 14 dział samobieżnych oraz 12 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych. Marynarka wojenna Norwegii dysponowała w 2014 roku: 26 okrętami obrony przybrzeża, 9 okrętami obrony przeciwminowej, sześcioma okrętami podwodnymi oraz pięcioma fregatami.

Wojska norweskie w 2014 roku liczyły 26,2 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 45,3 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) norweskie siły zbrojne stanowią 39. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 7 mld dolarów (USD).

v  

  • Malarstwo

"Krzyk"

Najsłynniejszym norweskim malarzem i grafikiem jest Edvard Munch
(ur. 12.XII.1863 - 23.I.1944), przedstawiciel eksprosjonizmu. Rysunku i malarstwa uczył się początkowo w Kristianii (dawna nazwa Oslo). Dzięki stypendium studiował przez trzy lata (1889-1892) w Paryżu, gdzie uległ wpływom malarstwa postimpresjonistycznego. Po powrocie z Paryża wystawił swoje prace w Kristianii, wywołując nimi ogromne zainteresowanie pewnego niemieckiego wielbiciela sztuki. Zaproszony przez niego do Berlina w 1892 ze swoimi obrazami stał się przyczyną skandalu artystycznego. W Berlinie nawiązał kontakt z tamtejszą cyganerią. Przyjaźnił się ze Stanisławem Przybyszewskim, jego żoną Dagny Juel Przybyszewską, Augustem Strindbergiem i innymi artystami z kręgu winiarni Zum Schwarzen Ferkel. Edvard Munch był pod wieloma względami artystą-nowatorem, zwłaszcza w dziedzinie grafiki, której technikę znacznie rozwinął. To on po raz pierwszy zastosował na szeroką skalę grafikę barwną. Jest autorem słynnego obrazu "Krzyk" (na zdjęciu).

Wybierz język

              
  

 

                 

Norweski  Mechanizm Finansowy na lata 2009-2014

www.norwaygrants.org